GELENEKSEL DEVİNİMLER

GELENEKSEL DEVİNİMLER

ERKAN ZEKİ AR İLE DOĞAÇLAMA ÜZERİNE SOHBET

28 OCAK 2017 / YELDEĞİRMENİ

Yaratan Disiplinler 3. sezonun ilk açık sohbetinde, doğaçlamanın da arasında olduğu üç alt konu belirmişti. Bugün üçüncüsü düzenlenecek olan açık sohbetten önce, gitarcı ve müzisyen Erkan Zeki Ar ile “Doğaçlama” hakkında konuşmak için buluştuk.

Tolgay

Neden doğaçlıyoruz?

Erkan

Hayat zaten doğaçlama üzerine kurulu. Müzikte doğaçlamayı sevmemin sebebi de doğaçlamanın hayatla ilişkili olması. Evrim de bir doğaçlama ve mutasyonlar silsilesi; kendiliğinden, tahmin edilmeyen ve kurgulanmayan şeylerin sebep olduğu gelişmeler dizisi.

Müzikte doğaçlarken birçok kaza oluyor. Çok güzel bulduğun ya da hiç hoşuna gitmeyen şeyler ortaya çıkabiliyor. Eleyerek ve seçerek ilerliyorsun. Bu bakış açısı özgüven ile kendinin farkında olmanı sağlıyor. Kimsenin o kadar mükemmel olmadığını fark ediyorsun. Benim hayatım da genel olarak bunun üzerine kurulu.

Tolgay

Doğaçlarken ne hissediyorsun? Doğaçlarken seni izleyen kişilerin nasıl hissettiğini düşünüyorsun?

Erkan

Dönemine göre değişiyor. Doğaçlamaya ilk başladığım zamanlarda gelişine çalıyordum. Kaybolmuş hissediyordum. Müzikal formu genel olarak takip edebiliyordum ama aradaki ayrıntıları kaçırıyordum. Çalıştıkça üstesinden gelebilmeye başladım.

Doğaçlama sırasında bambaşka bir boyuta geçip evren değiştiriyorsun. Zamanla fark ediyorsun ki doğaçlamada senin katkıların kadar yanındaki ekip üyeleri de çok önemli bir yere sahipler. Yaptığını vezir de rezil de eden yanındaki ekip. Eşlik etmek doğaçlamadan daha zor.

Bizi izleyenler de eğer hislerimizi paylaşıyorlarsa onların çok mutlu olduklarını düşünüyorum çünkü sahnede benim için sadece mutluluk var.

Tolgay

Sen izleyici konumuna geçtiğinde başkası doğaçlarken neler hissediyorsun?

Erkan

Onu kestirmek zor. Sergilenen bir müzik, dans veya oyunun ne kadarının doğaçlama veya kurgulanmış olduğunu her zaman bilemiyorum. İster istemez işin teknik kısmını düşünüyorum. Eskiden hiç teori çalışmamışken doğaçlama benim için daha mistikti. Yapılanlar ilahi görünüyordu. İşin tekniğiyle uğraşmaya başladıktan sonra birçok şeyin matematikte karşılığı olduğunu gördüm.

Tolgay

Doğaçlama bir altyapı ve temele bağlı mı?

Erkan

Müziğin içinde ve dışında çalmak ile ilgili. Bunu da keskin bir şekilde ayırmak gerekmiyor. Ortada bir yapı var. O yapının içinden o yapıyı temsil edebilirsin veya o yapıya çok aykırı çalabilirsin. Bunu ekip olmadan da yapabilirsin ama o zaman yapı çok belli olmadığı için neyin dışına çıktığın veya içinde kaldığın anlaşılamıyor. Ancak çok profesyonelsen bunu başarıyorsun. Bir altyapının olması insanı yönlendiriyor.

Ekip küçüldükçe şarkıyı temsil etmek daha da güçleşiyor. Büyük ekipte iş bölümü ile temsiliyet daha kolay. O yüzden üçlü olarak çalmak dörtlü olarak çalmaktan daha zor. Omzumda daha çok yük hissediyorum. Hele ikili olduğunda daha da yalnız oluyorsun.

Tolgay

Belli bir altyapı eşliğinde doğaçlama daha farklı bağlamlara geçebiliyor. Nasıl koşullar doğaçlama için elverişli?

Erkan

Sevdiğim insanlarla rahat bir ortamda olmak önemli. Gergin insanların gözünün içine baktığı sessiz bir yer keyifsiz olabiliyor. Kendimi rahat hissettiğim bir yerde sevdiğim insanlarla olduğumda müzik de bambaşka yerlere gidiyor. Bunun yanında teknik memnuniyet de söz konusu. Gitarımın tonundan memnun muyum? Davul ve bası duyuyor muyum? Ama öncelikle zihinsel olarak huzurlu hissetmem önemli çünkü sahnede bir şalteri kapayıp diğerini açıp bambaşka bir boyuta geçmek gerekiyor.

Tolgay

Müziğin içinde ve dışında çalmaktan bahsettin. Amaç ve kısıtlar olmadan da doğaçlama yapılabilir mi?

Erkan

Tabii ki yapılabilir. Evrimin ne amacı olabilir ki? Oluyor sadece. Amaç, çok kolay bulunabilir. Sadece keyif almak için çalıyor olabilirsin. Para kazanmak veya kendini birilerine beğendirmek için de çalabilirsin. Tabii ki amacın doğaçlamayı etkiliyordur ama doğaçlama için elzem olduğunu zannetmiyorum.

Tolgay

En fazla ne kadar doğaçlama yapılabilir?

Erkan

Bağlamsal olarak orkestra tipine ve müzik tarzına göre değişir. Uzun bir solo, kendisine yakıştıramadığın bir parçada bile bazen iyi duyulabilir.

Tolgay

Doğaçlamada tükendiğin bir zaman hissediyor musun?

Erkan

Bir aralar epey hissediyordum. Tükendiğini veya tekrarladığını hissettiğin zamanlarda zaten kabuğun kırılıyor ve başka şeyler aramaya başlıyorsun. Doğaçlamanın en güzel taraflarından biri aslında durmadan bir arayış içinde olma hali. Bir şey illa başladığı noktaya gelmek zorunda değil. Doğaçlamayı döngüsel değil de üç boyutlu bir spiral gibi düşünebilirsin. Bir şeyi çember şeklinde düşünmek, “başlanılan noktaya gelinir” gibi bir ön kabule neden oluyor.

Müzikte “kural” yerine “gelenek” demeyi çok daha gerçekçi buluyorum. Kural olarak öğrendiklerimiz aslında birer gelenek. Meseleye kural dediğinde doğaçlamaya ters düşüyorsun. Çok katı kurallar koyduğunda insanları ister istemez hapsediyorsun. Hapsolmadığın zaman isteğine göre müziğin içinde veya dışında çalabilirsin.

Tolgay

En az ne kadar doğaçlama yapılabilir?

Erkan

Çok katı kurallar doğaçlamaya hiçbir yer bırakmıyor. Ama zaten mesele bunları kural olarak mı yoksa gelenek olarak mı gördüğün.  

Tolgay

Doğaçlama neye varır?

Erkan

Eğer müzikten bahsediyorsak doğaçlamanın en üst mertebesi bence beste yapmak. Ben tüm bestelerimi doğaçlayarak yapıyorum. Durmadan arayış içinde olma haliyle çok ilgili. İçinde duyduğun çok farklı melodileri çalınca bazıları diğerlerine göre ister istemez daha çok parlıyor ve çok hoşuna gidiyor. Parlayanları da koruyup daha somut hale getiriyorsun.

Tolgay

Hayatımız boyunca – bazen çok kurallı, sıralı ve beklendik, bazen de daha serbest ve sürprizli olarak –  aslında her zaman doğaçlıyor muyuz?

Erkan

İster istemez doğaçlıyoruz. Bazen değiştirdiğimiz günlük rutinlerimiz ve yaşam tarzlarımız var. Gözlemleyince görüyorsun ki herkesin yaptıkları ve yapmadıkları var. Onlardan örnek alıp bir şeyleri sen de uygulamaya başlıyorsun. Bir şekilde bir muhabbete başlıyorsun. Aslında yetişkinliğe geçiş ve büyüme evresi bir nevi doğaçlama. Beste yapar gibi bir rutin oluşturuyorsun. Gün içindeki pratiklerin o doğaçlamalar sonucunda belli rutinlere dönüşüyor.

Tolgay

Doğaçlama insani bir vasıf mı yoksa makine de doğaçlayabilir mi?

Erkan

Tabii ki de doğaçlayabilir. Doğaçlamaya insani bir vasıf demek istemem çünkü doğaçlama canlılıkla ilgili. Doğaçlama denince evrim olgusu o nedenle aklıma geliyor. Her şey bir iletişim halinde ve çok büyük bir örüntü içindeyiz. Her şeyin bir iradesi var. O yüzden doğaçlama canlılık ve devinim ile ilgili. Beynimizde olan işlevler sayesinde doğaçlayabiliyoruz. Bunu bir makineye ve yazılıma tarif edebilirsen o da yapabilir. Çünkü beyin dediğin şey de bir makine. Onun için makineler de doğaçlayabilir.

Tolgay

O zaman makinelerin de bizimle doğaçlayabileceği güzel günleri görebilmek ümidiyle, bu güzel sohbet için teşekkür ediyorum.